Secularisatie

Vraagstelling Freek

Vanaf de reformatie, waarin de mens een op een tegenover god komt te staan en de kerk zijn monopolie moet inleveren, loopt er via de Verlichting een rechte lijn naar het ‘God is dood’ van Nietzsche. Hij twijfelt of de mens de volledige verantwoordelijkheid voor zijn doen en laten aankan en voorziet een tragedie. Die twijfel wil ik onderzoeken. Tekent die tragedie zich al af of is er juist sprake van een vruchtbare bevrijding?

Gastsprekers

  • Sidekick: prof. dr. Birgit Meyer, hoogleraar Religiewetenschap
  • prof. dr. Karel van Dam, emeritus hoogleraar biochemie aan de UvA en oprichter van het Instituut voor Interdisciplinaire Studies (IIS) aan de UvA
  • drs. Pieter Pekelharing, docent sociale en politieke filosofie aan de UvA

Teksten en bronnen

Teksten Freek de Jonge
Vaders stem
Zondagmiddag negentienvijftig
Met mijn vader naar de kerk
Voor mij is het een wekelijks uitje
Voor hem is het zijn dagelijks werk

’t Kerkje staat in Brandeburen
Heidenskip noemen de Friezen het
De garagehouder komt ons halen
Met zijn zwarte Chevrolet

De kosteres zet mij op mijn plaatsje
In de ouderlingenbank
Ze geeft mij twee pepermuntjes
Wat zeg je dan, ik mompel dank

Als alle mensen zijn gezeten
Verschijnt de ouderlingenrij
Vader loopt daarin als tweede
Klimt op de kansel knikt naar mij

Jongetje op zondagmiddag
Dat niets begrijpt maar alles hoort
Verliefd is op de stem van vader
Die rustig voorleest uit Gods woord
In de verte loeien koeien
Een eendejager lost het schot
Maar niets verstoort de stem van vader
Die voorleest uit het woord van God

Terug in de konsistoriekamer
Staan de thee en koekjes klaar
Vader bevrijdt zich uit zijn toga
En jaagt de brand in een sigaar

Maar ik heb eventjes geen aandacht
Voor de daden van mijn held
Ik mag de kollektezakken legen
Helpen bij ’t tellen van het geld

We rijden door de Friese weiden
Benzine ruik ik gier en hooi
De chauffeur vraagt hoe ik de preek vond
Vader glimlacht, ik zeg mooi

Het is maar tien minuten rijden
Thuis wacht moeder nog meer thee
Ik mag de togakoffer dragen
En een volgend keer weer mee

Jongetje op zondagmiddag
In de ban van vaders stem
Dat niets begrijpt maar heel goed luistert
Of hij zacht klinkt of met klem
Jongetje op zondagmiddag
Dat niets begrijpt van de heilige geest
Maar hoort dat die stem op zijn mooist klinkt
Als vader uit de bijbel leest

Geloofsbelijdenis
Ik geloof dat alles al een keer gezegd is
maar dat niets verstaan zal worden
Ik geloof dat ik geloof in alles
en dat ik niets zeker weet
Ik geloof dat ik geloof dat alles er altijd geweest is
en dat alles er altijd zal zijn
en dat niets tijdelijk is
Ik geloof dat ik geloof dat alles de oorzaak van ons lijden is
en dat niets ervoor zorgt
dat we in staat zijn te leven
Ik geloof dat
ik geloof dat alles helpt
om ons lijden te verzachten
en dat niets te veel is
Ik geloof dat
ik geloof dat alles steeds weer een vorm krijgt
waar we tijdelijk vertrouwen in vinden
en dat niets absoluut is
want in wat absoluut is kan ik niet geloven
Daarom geloof ik geloof ik in alles
Ik geloof dat als alles verketterd zal zijn
en niets meer heilig is
de mens geen toekomst meer heeft
omdat hij de enige is die alles kan openbaren
Ik geloof dat ik geloof in een wereld
waarin iedereen in alles mag geloven wat ie wil
en waar niets en niemand wordt uitgesloten
want wij leven voor de vorm
en sterven voor de inhoud
De preek
volgt.

Vragen van studenten

  • Met de tijd groeit ook de ontkerking. Kan secularisatie gezien worden als een onomkeerbaar proces?
  • Waarom verdwijnt ons morele kompas op het moment dat wij accepteren dat wij enkel biologische wezen zijn? Zit dat morele kompas niet vast aan onze karaktereigenschappen?
  • Zorgt secularisatie ervoor dat de ware aard van de mens naar boven komt?
  • Heeft secularisatie tot gevolg dat niets meer heilig is?
  • Met de ingezette secularisering werd de samenleving in Nederland ook individualistischer; leidt dit tot een betere ontplooiing van persoonlijk talent?
  • Om het proces secularisering vanuit de media en cultuur te bekijken; heeft de toetreding van media als televisie en internet bijgedragen aan de individualisering van de maatschappij op het religieuze gebied en hierdoor dus de secularisering versneld.
  • Blijft het geloven in één religie in de (nabije) toekomst bestaan? Oftewel, wat gaat geloof/geloven inhouden in de (nabije) toekomst?
  • Nadat aan het eind van de jaren vijftig de eerste scheuren in de almacht van de kerk waren opgetreden verloor de kerk in het Nederland van de jaren zestig steeds meer terrein. Maar in de periode daarna ontstonden door migratiestromen tal van migrantenkerken, die vaak veel sterker op traditie gericht waren dan de zich terugtrekkende “autochtone” kerk. Wat is de invloed van deze migrantenkerken op het seculariseringsproces in Nederland geweest?
  • Religieuze tradities worden veelal van ouder op kind doorgegeven. Maar in de verregaand ontkerkelijkte samenleving waarin dat doorgeven niet langer gebeurt lijkt de behoefte aan spiritualiteit niet verdwenen, gelet op de populariteit van Boeddhabeelden en tv-programma’s als Astro-tv. Hoe verhoudt de verregaande secularisering en terugtrekking van geloof uit het openbare leven zich tot de persoonlijke behoefte aan spiritualiteit?
  • De eerste universiteiten waren religieuze instellingen. Tot hoeverre behoudt de hedendaagse universiteit nog de traditionele hiërarchie en rituelen van haar christelijke oorsprong? Is dit wel wenselijk?
  • Als geloof en wetenschap hetzelfde doel hebben – verklaren – wat maakt dan dat wetenschap cultureel gezien beter in deze tijd past? Heeft dat te maken met individualisme? Of met andere dingen?
  • Wat is het gevolg van het proces van secularisering op de maatschappelijk functie die de kerk heeft?
  • Wat betekent de scheiding tussen kerk en staat voor de status van het geloof binnen de huidige politieke situatie in Nederland?
  • Heeft het verdwijnen van traditionele religieuze rituelen geleid tot het ontstaan van nieuwe gemeenschappelijke rituelen?

Video’s


18 september 2015 – Secularisatie college (ochtend, geheel)


18 september 2015 – Secularisatie workshop (middag, samenvatting)

Foto’s

Voorgaande colleges & workshops

Vr - 18 Sep 2015 Waalse Kerk, Amsterdam
Vr - 18 Sep 2015 Waalse Kerk, Amsterdam

Geef een reactie

Een reactie

  1. Wat jammer dat ik er niet bij kan zijn. Interessant onderwerp, jammer dat de grote vragen niet echt beantwoordt konden worden. Birgit geeft een beknopte maar prettige overzicht van het denken over het geloof, erg leerzaam. Ik vraag mij alleen af, zoals Pekelharing al aanduidde, geloof is in onze maatschappij op een apart voetstuk gezet, weg van wetenschap, kunst en politiek, veel mensen geloven in kunst als vervanger van geloof, maar kan de wetenschap dit niet ook?

    Beantwoorden
    1